TerugHetzelfde anders zien

H.M. Kuitert - Hetzelfde anders zienHet christelijk geloof als verbeelding

De mens is een ziener die onvermoede betekenis verlenen kan aan wat hij niet in de hand heeft. Daardoor kan hij zelfs zichzelf anders zien.
Onze christelijke religie is ‘van verbeelding’, overgeërfd van onze verre voorouders, die er hun kijk op de wereld in onderbrachten door hetzelfde (chaos en dood) anders te zien. Zo konden ze weer vooruit. Van verbeelding moet je geen waarheden maken, want dan kloppen de voorstellingen niet meer. Waarheden doen niets, je houdt ze er, als geloofsverplichting, op na, maar door de verhalen laat de verbeelding ons hetzelfde anders zien, en dat werkt. God hoeft niet een echt wezen te zijn, om toch betekenis te hebben.
Er is veel in onze religie waar we niets meer mee kunnen, omdat de verbeelding is uitgewerkt, de taal plat is geworden, de religieuze beelden clichés. Vandaar al dat zoeken naar nieuwe religiositeit.
Religie is door onszelf bedacht om te bezweren wat we niet de baas kunnen. Er zit geen transcendentie in. Transcendentie is juist een ervaring die boven elke hogere macht uitgaat: de onvoorwaardelijke aanspraak die uitgaat van de mens die ons nodig heeft.

‘Hetzelfde anders zien is daarmee niet alleen leerzaam voor de laatste gelovigen, maar vormt bovendien een reactie op de spotzieke patriarchen van de Rede, die kwistig strooien met de term ‘ietsist’ bij elk greintje geloof dat zij bij anderen menen te bespeuren.’
- De Volkskrant (29 april 2005)

ISBN 90 259 5489 8
Paperback
220 pagina’s
€ 17,90

Verschenen in 2005
Verkrijgbaar bij de boekhandel

Op 27 april 2005 werd het boek Hetzelfde anders zien gepresenteerd in boekhandel Verwijs te Den Haag. Désanne van Brederode overhandigde het eerste exemplaar aan de auteur. Hieronder een klein deel van haar toespraak:

“Het boek dat hier vanavond gepresenteerd wordt, heet: hetzelfde anders zien. Aan de titel is duidelijk dat wat volgt een lofzang op de verbeelding zal zijn en ik kan u zeggen - dat is ook zo. Maar voordat ik op de inhoud ervan in ga, wil ik eerst iets zeggen over de stijl. Of liever, over het gebrek aan wat wij doorgaans stijl noemen. Ofschoon het boek klassiek is onderverdeeld in hoofdstukken (met steeds een aansprekend motto daaronder) en ieder hoofdstuk uiteenvalt in verschillende paragrafen met een samenvattend kopje erboven, ofschoon er de even bekende als saaie wetenschapszinnen in worden gebruikt als 'Dit zal in het volgende hoofdstuk nader worden toegelicht' en verderop: 'Zoals ik in hoofdstuk 2 al aangaf', is het boek zelf verre van saai te noemen. Niet omdat alles wat erin beweerd wordt even opzienbarend is, maar omdat je de auteur ervan hóórt denken. Niet in keurig gepolijste volzinnen, in kille theologische termen, maar haastig, en enthousiast, en associatief. Als Kuitert schrijft dat geen haar op het hoofd van zijn grootvader zou hebben kunnen bevroeden dat... Dan volgt er tussen haakjes: 'Hij was trouwens zo kaal als een biljartbal'. Als hij een belangrijke naam aanhaalt, voegt hij er blij aan toe dat hij de reeds gestorven man nog steeds dankbaar is omdat hij zoveel van hem heeft geleerd. Een enkele keer citeert Kuitert uit het hoofd en is dan zo eerlijk om erbij te zeggen dat hij de tekst niet bij de hand heeft, dus misschien een fout maakt, maar dan wel een fout die past in het vervolg van zijn verhaal. Slordig? Misschien. En sommige grapjes zijn soms wat flauw of voor de hand liggend, en soms denk je: had het woordenboek er even bij gepakt. Maar het zijn precies die onvolkomenheden die het boek van vlees en bloed maken. Geen steriel betoog, maar een door vingerafdrukken beduimeld vértoog, of liever nog een monoloog. Je hoort de auteur de keel schrapen, of als een kind dat zojuist een grootse ontdekking heeft gedaan over zijn woorden struikelen, je hoort hem grinniken, zuchten, stotteren, binnensmonds een vloek onderdrukken, zijn ergernis inslikken, maar ook zijn tranen van ontroering, nu en dan. Ja, je hoort hem soms zelfs zwijgend naar woorden zoeken. Met ingehouden adem. Het lezen is geen lezen.”

“Pak je het boek op, dan zit Kuitert in je kamer. Met een biertje of een glaasje wijn gezellig bij je aan tafel. Een ongenode, maar verrassende gast. Hij gesticuleert levendig, en verraadt zichzelf nu en dan door mildheid en begrip te veinzen met zijn zachte stem, terwijl zijn ogen vuur spuwen. Maar dit alles is zo open, zo waarachtig, dat er ruimte ontstaat om overal wat op terug te zeggen. Een monoloog? Dan wel een monoloog van iemand die verlangt naar weerwoord, dialoog. De ongenode gast is geen uitvreter. Niet iemand die aan zijn stoel blijft plakken, zich als een vorst laat bedienen tot de laatste kruimels weg, en alle flessen leeg zijn. Niet iemand die verliefd is op zijn eigen verhaal en meent dat anderen dezelfde adoratie voor zijn woorden moeten opbrengen; gast Kuitert draait de rollen gedurende zijn visite óm, en wordt gastheer in je eigen huis. Al pratend reikt hij je van alles aan. Neem hier eens een beetje van, ruik eens hoe heerlijk, proef eens hoe bijzonder klaargemaakt - en of je wilt of niet, je moet actief reageren, terugpraten. Niet vrijblijvend. Je moet het achterste van je tong laten zien. Ik betrapte me erop dat ik een aantal malen heel lang over slechts 1 pagina deed, terwijl die toch geen jargon bevatte, of een ingewikkelde redenering die om intellectuele lenigheid vroeg.
Dan zat ik met de stapel papier in mijn handen zonder nog langer letters te zien; ik was met de auteur samen in een rumoerig, prikkelend en geestig gesprek verwikkeld. Om het Bijbels te zeggen: het woord was vlees geworden, en leefde even met mij. Letterlijk: een onderonsje.
Een schrijver die dát kan bewerkstelligen, is hoe dan ook een meester - zelfs al ben je het als lezer misschien niet altijd met hem eens.”

“Ik ben van hem gaan houden, niet omdat ik nu een beetje beter begrijp waar hij vandaan komt en waar hij naartoe wil. Niet omdat ik het met hem eens ben, en oneens mag zijn zonder dat het slaande ruzie wordt, niet omdat hij me de afgelopen week zoveel prachtigs heeft aangedragen dat ik nog niet kende. Ik ben gaan houden van Kuitert om zijn stijl, zijn toon, waarin hij steeds meer wordt wie hij is; alsof er steeds minder theologisch, gereformeerd gruis in de vingerafdruk zit - die het stempel vaag maakt, onherkenbaar.”


CONTACT

Uitgeverij Ten Have
Postbus 13288
3507 LG  Utrecht
Telefoon: 088-7002600
info@uitgeverijtenhave.nl
www.uitgeverijtenhave.nl

Uitgeverij Ten Have